O projekcie

Projekt został sfinansowany przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego
w programie „Społeczna Odpowiedzialność Nauki II – Popularyzacja Nauki”.

Nazwa programu: Społeczna Odpowiedzialność Nauki II – Popularyzacja Nauki
Nazwa projektu: Alternatywa dla Awangardy 
Wartość dofinansowania: 49500 zł 
Całkowita wartość projektu: 63300 zł
Krótki opis projektu: Przedmiotem projektu jest widowisko naukowo-muzyczne,  przenoszące badania nad poetyką Dwudziestolecia Międzywojennego oraz muzycznością literatury prowadzone w Instytucie Literaturoznawstwa UJD w przestrzeń edukacyjną i popularną. Jest to wykład popularyzatorski przeznaczony dla młodzieży i zainteresowanych osób przeplatany muzycznymi adaptacjami poezji awangardowej, zaaranżowanymi w stylu muzyki alternatywnej. Projekt przynosi kilkanaście współczesnych interpretacji muzycznych wierszy z lat 1919-1939. Widowisko ma na celu wykazanie zbieżności poetyki awangardowej i współczesnych rozwiązań estetyki alternatywnej, przybliżenie wyraźnych związków między literaturą awangardową a kontrkulturą, z której wyrasta muzyka alternatywna.

„Alternatywa dla Awangardy” jest dydaktyczną innowacją i formą popularyzacji nauki, która została opracowana w Instytucie Literaturoznawstwa Uniwersytetu Jana Długosza w Częstochowie. Od ponad dwudziestu lat Instytut jest jednym z najważniejszych ośrodków akademickich zajmujących się badaniami dorobku literatury i kultury Dwudziestolecia międzywojennego oraz jego recepcją. W tym czasie stał się on znanym miejscem debaty nad spuścizną tej ważnej intelektualno-artystycznej formacji. Prowadzone  badania doprowadziły do opracowania takiego modelu lektury, odbioru literatury i kultury Dwudziestolecia, który uwzględnia współczesną recepcję fenomenów międzywojnia i zainteresowania wśród odbiorców literatury, w tym  nauczycieli i uczniów. Jednocześnie od ponad dekady rozwijają się tutaj badania nad muzycznością literatury, czego wyrazem jest seria wydawnicza „Głośne pióra". Łącząc te dwa obszary badań powstał projekt skierowany do szerokiego grona odbiorców.

Celem, jaki postawiono sobie w realizacji projektu, jest wykazanie zbieżności poetyki awangardowej i współczesnych rozwiązań estetyki alternatywnej. Poezja zaśpiewana w stylu alternatywnym ma stać się kluczem do rozumienia poetyki, często trudnej i niezrozumiałej dla uczniów estetyki awangardowej, której wyjaśnienie okazało się możliwe dzięki odniesieniu do doświadczenia kontrkulturowego. Odczytanie tekstu literackiego w kontekście współczesnej interpretacji muzycznej daje możliwość wyrwania literatury ze szkolnego getta. Muzyczne konteksty uruchamiają dodatkowe skojarzenia oraz nagromadzone konteksty kulturowe, które czynią tekst źródłem cytatów i odniesień. Tekst poetycki staje się żywy.

Przedstawiany tu eksperyment dydaktyczny wynika z doświadczenia dydaktycznego prof. Adama Regiewicza, autora i pomysłodawcy projektu, który nie tylko spędził wiele lat w szkolnej rzeczywistości jako nauczyciel języka polskiego w liceum ogólnokształcącym, ale także od lat poszukuje sposobu na budowanie mostów pomiędzy kulturą wysoką, literacką, a popularną w postaci korespondencji literatury i filmu oraz muzyki. Wyrazem tych poszukiwań są scenariusze lekcyjne Czytanie Dwudziestolecia w szkole, które ukazały się w 2021 roku w wydawnictwie WIR. Prezentują one współczesne popkulturowe nawiązania (komiksowe, muzyczne, filmowe) do literatury Dwudziestolecia. Ponadto Adam Regiewicz jest autorem podręczników szkolnych do nauczania literatury w szkole średniej (seria Sztuka wyrazu GWO), gdzie wykorzystuje elementy popkultury do budowania wspólnych przestrzeni rozumienia literatury dawnej i artystycznej.

Punktem kulminacyjnym projektu „Alternatywa dla Awangardy" jest widowisko naukowo- muzyczne. Przybiera ono postać koncertu z elementami mini-wykładów w postaci nagrań audiowizualnych, omawiających wspólną przestrzeń awangardy poetyckiej i muzycznych zjawisk kontrkultury. Celem widowiska jest zatarcie granic pomiędzy światem akademickim a światem kultury oraz przestrzenią edukacji. Jednym z najważniejszych celów tego projektu jest wykazanie korzyści prowadzonych badań w świecie akademickim i ich przekładalności na osiągnięcia artystyczne, na prowadzone dokonania w świecie kultury i sztuki. Jednym z celów projektu jest poszerzenie obiegu czytelniczego. Nie ma wątpliwości, że dla współczesnego młodego odbiorcy muzyka jest nie tylko bardziej dostępnym, ale też lepiej zrozumiałym kanałem dystrybucji treści kulturowych. Dlatego odniesienie do muzyki alternatywnej i doświadczenia kontrkulturowego może być sposobem na wyjaśnienie trudnej i niezrozumiałej dla uczniów estetyki awangardowej. To nic innego jak poszerzenie pola czytelniczego poprzez włączenie go w krąg odbioru muzycznego.

Niemniej ważnym celem jest promocja literatury, która dzisiaj staje się pewną niszą w kulturze. Za pomocą tego projektu można wykazać, że literatura jest żywym słowem, które nawet po stu latach potrafi wyrażać przezywane przez człowieka stany emocjonalne, lęki i nadzieje. Dokonuje się to poprzez rozszerzenie obiegu literatury, wprowadzenie tekstu poetyckiego na scenę muzyczną oraz zasypanie przepaści między kulturą wysoką a popularną.

"Alternatywa dla Awangardy" - Wiersz Juliana Przybosia "Cieśle".
Muzyka: Adam Regiewicz i Zespół Cieśni Nadgarstka
Produkcja muzyczna: Robert Gonera
Realizacja wideo: Rafał Paluszek

Link do klipu: https://www.youtube.com/watch?v=h8zYlU0N6is